Placówka Samorządu
Województwa Mazowieckiego

Projekt Szumi Pamięci Wiatr (3) - Seminarium

W dniu 2 października br. odbyło się kolejne spotkanie w ramach projektu "Szumi Pamięci Wiatr".



Seminarium poświęcone było cmentarzom żydowskim i symbolice znajdujących się tam nagrobków. Składało się z dwóch części.

Pierwszą część stanowił wykład z elementami konwersatorium w wykonaniu  dr Hanny Węgrzynek z Żydowskiego Instytutu Historycznego.



W trakcie wykładu zostały omówione zagadnienia odnoszące się do cmentarza jako miejsca pochówku, rytuały pogrzebowe, żałoba, symbolika nagrobków, pamięć o zmarłych oraz przesądy i wierzenia związane z cmentarzem i zmarłymi.

 

 



Problematyka seminarium wzbudziła zainteresowanie nie tylko nauczycieli;.Pojawili się również uczniowie, pracownicy Akademii Podlaskiej i Muzeum Regionalnego w Siedlcach.


Wśród uczestników seminarium nie zabrakło stałych bywalców spotkań w projekcie "Szumi Pamięci Wiatr".


Każdy uczestnik otrzymał zestaw materiałów ikonograficznych z opisem symboli przygotowany przez dr Węgrzynek.



W wykładzie dr Węgrzynek prezentowała przykłady nagrobków z najsłynniejszych nekropolii żydowskich w Polsce.

Nie mogło też zabraknąć przykładów z regionu. Urszula Kobielus zaprezentowała zdjęcia z kirkuta w Żelechowie.



Żelechowski cmentarz, gdzie zachowało się około 200 nagrobków, stanowi świadectwo wielokulturowej przeszłości miasta. Ze spisu ludności w 1921 roku wynika, iż Żydzi stanowili tam 67% ludności. 


Inny przykład z regionu przedstawił Marek Jerzman. Odniósł się do niedawnej - 21 maja br. - uroczystości rededykacji cmentarza żydowskiego w Łosiach.


Uroczystość, która była wynikiem polsko-żydowskiej współpracy i pojednania  zgromadziła znaczące osobistości.


Odnowiony kirkut stał się miejscem złożenia ponad tysiąca macew z cmentarzy żydowskich w Łosicach, Mordach i Sarnakach. Około trzydzieści macew ustawiono pionowo tuż przy wejściu na cmentarz. Kilkadziesiąt płyt wmurowano w wewnętrzną stronę ogrodzenia. Pozostałe ustawiono w formie piramid i namiotów, które nawiązują do symboli ważnych w dziejach narodu żydowskiego.



Niektóre świetnie zachowane macewy burzą nasze stereotypowe wyobrażenia o kolorystyce żydowskich cmentarzy.


Druga część seminarium odbyła się na cmentarzu przy ul. Szkolnej w Siedlcach. Jego obecny stan zupełnie nie oddaje wielokulturowej przeszłości miasta. Zważywszy na fakt, że są to niejednokrotnie obszary  pamięci wypartej, warto również sięgać do obrazów utrwalonych na przedwojennych zdjęciach.



Zajęcia terenowe i uzupełnienie wykładu dr H. Węgrzynek.



dr Węgrzynek tłumaczy z hebrajskiego:

Po nikberet (tu spoczywa)

Fajga Rachech córka Abrahama; zmarła w miesiącu nisan (marzec/kwiecień) roku 5691 czyli 1931

teki nafszach curarah bicror hacham (niech dusza jej będzie przechowana w wiązance żywych)



W odkrywanie dziejów cmentarza zaangażował się Edward Kopówka, kierownik Muzeum w Treblince.


Stan wielu nagrobków jest bardzo zły. Ten piękny nagrobek o stylistyce z przełomu XIX i XX wieku zniszczony został prawdopodobnie całkiem niedawno.



Świecznik jest dowodem, że spoczywa tu kobieta, ponieważ to kobieta zapala świece w szabas.


Napis na płycie w języku polskim.


Teren cmentarza w Siedlcach użytkowany jest niekoniecznie z pierwotnym przeznaczeniem.


Od Edwarda Kopówki dowiadujemy się, że cmentarz funkcjonuje od 1807 roku. Miejsce po dwóch jego poprzednich lokalizacjach  zajmują obecnie siedziby banku i starostwa (między ul. Piłsudskiego, ul. bpa Świrskiego i ul. B. Joselewicza), bądź  bloki mieszkalne (między ul. Armii Krajowej, ul. Pułaskiego i ul. Sienkiewicza)


Ta niezwykła lekcja historii możliwa była dzięki dr Hannie Węgrzynek i  p. Edwardowi  Kopówce.

Fotoreportaże